علائم فتق گردن و چه زمانی جراحی لازم است
هنگامی که فتق دیسک گردنی بر ریشه عصبی فشار میآورد، میتواند دردی که به بازو انتشار مییابد، گزگز، از دست رفتن حس و ضعف ایجاد کند؛ خارهای استخوانی که پیرامون دیسکهای دژنره تشکیل میشوند نیز میتوانند فشار بر عصب و نخاع را افزایش دهند. نخستین رویکرد معمولاً غیرجراحی است: دارو، کشش گردن، تمریناتی که عضلات گردن را تقویت میکنند، فیزیوتراپی و در موارد منتخب تزریق استروئید/بیحسکننده موضعی گروه قابل توجهی از بیماران را تسکین میدهد. تصمیم به جراحی زمانی مقدم میشود که این گزینهها تسکین کافی ندهند یا ضعف بازو، بیحسی پیشرونده یا یافتههایی حاکی از فشار بر نخاع ظاهر شود. چون گردن ناحیهای حیاتی است که نخاع از آن عبور میکند، برنامهریزی فنی در علائم عصبی پیشرونده اهمیت ویژه مییابد.
دیسککتومی قدامی گردنی (رویکرد قدامی)
یکی از رایجترین روشها در جراحی فتق گردن، دیسککتومی قدامی گردنی است. در این عمل، از طریق برشی پوستی در جلوی گردن، دیسک فتقشده و در صورت نیاز خارهای استخوانی فشارنده بر عصب/نخاع برداشته میشود. پس از برداشتن دیسک، برای پر کردن فضای بین دو مهره و تثبیت سطح، میتوان از کیج (PEEK پرشده با استخوان، فیبر کربن یا تیتانیوم)، پیوند استخوانی و در صورت نیاز پلاک فلزی پیچشده استفاده کرد. گزینه دیگر پروتز دیسک است که هدف آن حفظ حرکت گردن است. اینکه کدام روش استفاده شود با توجه به سطح، محل فتق و نیاز ستون فقرات به پایداری تعیین میشود؛ برای هر فتق گردن یک عمل ثابت انجام نمیشود.
آندوسکوپی یا میکروجراحی؟ معیار اصلی آناتومی است
در فتق گردن انتخاب روش بر اساس «اندازه برش» نیست بلکه بر اساس محل و سطح فشار عصبی و هدف جراحی انجام میشود. جراحی آندوسکوپی گردنی میتواند با دسترسی محدودتر در برخی موارد منتخب مزیت دهد. میکروجراحی نیز سالهاست استانداردی نوین، قابل اعتماد، کنترلشده و با حوزه اندیکاسیون گسترده است — «روشی قدیمی» نیست. روش درست با آناتومی تعیین میشود: بهترین رویکرد آن است که به جراح اجازه میدهد ایمنترین و مؤثرترین گونه به بیمار برسد. بنابراین تصمیم در فرایندی گرفته میشود که نوع و سطح فشار در امآرآی و یافتههای معاینه با هم سنجیده میشوند؛ نه بر اساس مد روز.
برای چه کسانی مناسب است و برای چه کسانی نه؟
جراحی در بیمارانی که درد، بیحسی یا ضعف بارز انتشاری به بازو، فشار واضح ریشه یا نخاع در امآرآی و پاسخ ناکافی به درمان محافظهکارانه دارند مقدم میشود. در حالی که فتقهای تکسطحی، با محل مناسب و بدون مشکل ناپایداری ممکن است گاهی برای مداخلات محدودتر مناسب باشند، شرایطی که چند سطح را درگیر میکنند، با خارهای استخوانی بارز یا تنگی کانال همراهاند، یا نیازمند تثبیت ستون فقراتاند میتوانند نیازمند فیوژن با کیج/پلاک یا جراحی گستردهتر باشند. تصمیم برای هر بیمار فردی است. هدف اصلی جراحی، رفع فشار از ساختارهای عصبی و نخاعی تحت فشار، حذف یا کاهش درد و توقف بدتر شدن تصویر عصبی فعلی است.
بهبودی و پیگیری
بهبودی پس از جراحی فتق گردن بسته به روش و عمل انجامشده متفاوت است. درد انتشاری به بازو در بیشتر بیماران در دوره اولیه بهطور بارز کاهش مییابد؛ سرعت بهبود عصبی به این بستگی دارد که عصب یا نخاع چه مدت تحت فشار بوده است. در موارد فشار طولانیمدت، علائمی مانند بیحسی ممکن است مدتی پس از جراحی ادامه یابد؛ کاهش قدرت ممکن است کاملاً بهبود یابد یا با گذر زمان و با فیزیوتراپی و توانبخشی بهتر شود. بازگشت به کار و زندگی روزمره بهصورت فردی برنامهریزی میشود. شناختهشده است که سیگار بر روند بهبودی و موفقیت فیوژن اثر منفی دارد؛ بنابراین ترک سیگار پیش و پس از جراحی به بهبودی کمک میکند.
خطرات و عوارض احتمالی
مانند هر جراحی، جراحی فتق گردن خطرات خاص خود را دارد که در فرایند رضایت آگاهانه یکبهیک مطرح میشود. خطرات جراحی عمومی شامل خطرات بیهوشی، خونریزی، عفونت و بهندرت آسیب عصب/نخاع است. از خطرات خاص رویکرد قدامی میتوان به گرفتگی موقت یا بهندرت دائم صدا (بهعلت درگیری عصب حنجرهای راجعه)، اشکال در بلع، مشکلات نادر مرتبط با مجاورت مری/نای و جوش نخوردن مهرهها (شکست فیوژن) اشاره کرد. کیج، پلاک یا پیچهای قراردادهشده ممکن است بهندرت شل شوند یا جابهجا شوند و نیازمند مداخله بیشتر باشند. همچنین برخی علائم ممکن است در دوره اولیه یا دیررس پس از جراحی عود کنند. معنای واقعی این احتمالات فردی است و با معاینه، تصویربرداری و ارزیابی روشن میشود.