Spondilolistez nədir və niyə baş verir?
Pars adlanan nazik sümük körpüsündəki qüsur (istmik tip) və ya disk və faset oynaqlarının yaşla bağlı aşınması (degenerativ tip) onurğanın önə sürüşməsinə zəmin yaradır. İstmik tip daha çox gənclərdə və idmançılarda, degenerativ tip isə çox vaxt menopozdan sonrakı qadınlarda olur. Sürüşmə irəlilədikcə sinirlərin keçdiyi kanal və dəliklər daralа bilər; bu da ayaq əlamətlərini izah edir.
Sürüşmə dərəcəsi nəyi dəyişir?
Sürüşmənin miqdarı Meyerding təsnifatı ilə 1-dən 5-ə qədər dərəcələndirilir. Aşağı dərəcəli (Dərəcə 1-2) sürüşmələrin böyük qismi yüngül əlamət verir və çox vaxt cərrahiyyəsiz idarə oluna bilər. Daha yüksək dərəcələr və ya zamanla irəliləyən sürüşmələr daha güclü ağrı və nevroloji əlamətlərlə müşayiət oluna bilər. Dərəcədən əlavə, sürüşmənin sabit, yoxsa hərəkətlə artan (qeyri-stabil) olması da qərarı yönləndirir; bu, ayaq üstə və əyilmə-açılma qrafikləri ilə qiymətləndirilir.
Əvvəlcə cərrahiyyəsiz müalicə
Aşağı dərəcəli və yüngül əlamətli halların böyük qismi cərrahiyyəsiz yaxşılaşır. Yanaşmanın əsasını gövdə, qarın və bel əzələlərini gücləndirən məşqlər, fizioterapiya, çəki idarəsi, ağrıkəsici/iltihab əleyhinə dərmanlar və seçilmiş xəstələrdə epidural inyeksiyalar təşkil edir. Məqsəd həm ağrını idarə etmək, həm də dəstəkləyici əzələləri gücləndirərək sürüşmənin yükünü azaltmaqdır. Bu proses səbir tələb edir; nəticələr şəxsdən-şəxsə dəyişir.
Cərrahiyyə nə zaman müzakirə olunur?
Cərrahiyyə cərrahiyyəsiz müalicəyə cavab verməyən davamlı ağrı, irəliləyən əzələ zəifliyi, aydın və artan sürüşmə və ya kanal darlığına bağlı yeriş məhdudiyyəti kimi hallarda gündəmə gəlir. İstifadə olunan üsullar sinirə təzyiqi aradan qaldıran dekompressiya və sürüşən səviyyəni sabitləyən füzyon (vint-çubuq və lazım gəldikdə qəfəs) texnikalarıdır; uyğun hallarda minimal invaziv yanaşmalar tətbiq olunur. Sidik-nəcis nəzarətinin pozulması təcili haldır və vaxt itirmədən qiymətləndirilməlidir.
Sağalma və dürüst gözlənti
Füzyondan sonra xəstəxanada qalış adətən bir neçə gündür; erkən hərəkət və laxtalanmaya qarşı tədbirlər tətbiq olunur. Həkim məsləhətinə görə bir müddət korset istifadə oluna bilər, ağır qaldırma və burulma hərəkətləri məhdudlaşdırılır. Masa başı işə qayıdış əksər xəstələrdə bir neçə həftə, fiziki işə qayıdış bir neçə ay çəkə bilər. Diqqətlə seçilmiş xəstələrdə qaynama və klinik düzəlmə nisbətləri yüksəkdir; lakin heç bir nəticə zəmanətli deyil. Gözləntilər ən başdan açıq danışılır.