Onurğa beyni içi şiş nədir?
Onurğa şişləri yerləşmələrinə görə üçə ayrılır: onurğa beyni qişasının xaricində, qişanın içində amma beynin xaricində, və beynin öz toxumasının içində (intramedullər). Bu son qrup ən az rast gəlinənidir. Beynin kritik sinir strukturları ilə iç-içə olduqları üçün bu şişlərin cərrahiyyəsi texniki cəhətdən ən çətin onurğa əməliyyatları sırasındadır. Yetkinlərdə ən çox rast gəlinən tiplər ependimoma və astrositomadır, hər birinin davranışı fərqlidir.
Əlamətlər — çox vaxt yavaş başlayır
İlk şikayət adətən şiş səviyyəsində, gecə arta bilən lokal ağrıdır. Zamanla zəiflik, əlin incə bacarıqlarının itməsi və yeriməkdə çətinlik əlavə oluna bilər. Bəzi şişlər ağrı-istilik duyğusunda seçici itki və tarazlıq pozğunluğu (ataksiya) yaradır. İrəliləmiş hallarda sidik və bağırsaq funksiyalarında dəyişiklik ortaya çıxa bilər. Əlamətlərin sinsi olması səbəbindən diaqnoz həftələr, aylar, hətta illər ala bilər; buna görə davamlı, izah olunmayan nevroloji əlamətlər ciddiyə alınmalıdır.
Diaqnozda kontrastlı MRT
Qiymətləndirmənin əsası kontrastla gücləndirilmiş maqnit-rezonans görüntülemədir (MRT). MRT şişin səviyyəsini, beyin içindəki yayılmasını, varsa kistik hissələri, müşayiət edən beyin içi maye toplanmasını (sirinqomieliya) və kontrast tutum biçimini göstərir. Bu tapıntılar şiş tipini öngörməyə kömək edir; lakin qəti diaqnoz yalnız əməliyyatda alınan toxumanın patoloji müayinəsi ilə qoyulur. Bəzi hallarda bütün sinir sisteminin taranması və genetik qiymətləndirmə lazım ola bilər.
Müalicənin əsası: mikrocərrahiyyə
Müalicənin əsası nevroloji funksiyanı qorumağı önə çəkərək mümkün olan ən təhlükəsiz geniş çıxarımı hədəfləyən mikrocərrahiyyədir. Əməliyyat əməliyyat mikroskopu, ultrasəs aspiratoru və əməliyyat zamanı sinir izlənməsi (neyrofizioloji monitorinq) müşayiəti ilə aparılır. Yaxşı sərhədli şişlərdə tam çıxarım çox vaxt mümkün olur, sərhədləri qeyri-müəyyən (infiltrativ) şişlərdə isə məqsəd təhlükəsiz kiçiltmə və diaqnozdur. Şiş tipi və dərəcəsinə görə bəzi hallarda əlavə müalicələr (radioterapiya və s.) gündəmə gələ bilər; kiçik və əlamətsiz bəzi zədələnmələr izlənə bilər.
Əməliyyatdan sonra və dürüst gözlənti
Əməliyyatdan sonrakı erkən dövrdə nevroloji vəziyyət yaxından izlənir; müvəqqəti duyğu dəyişikliyi və ya zəiflik ola biləcəyindən erkən reabilitasiya vacibdir. Nəticə şişin tipinə, dərəcəsinə və xüsusilə əməliyyatdan əvvəlki nevroloji vəziyyətə bağlıdır — buna görə erkən diaqnoz dəyərlidir. Residiv və böyümə baxımından müntəzəm MRT izləməsi aparılır. Heç bir nəticə zəmanətli deyil; gözləntilər və mümkün risklər ən başdan açıq danışılır.